Գարուն

Արևի լույսը կընկնի ներքև
անձրևորդերը մեղմիկ կխլրտան
մուգ հողի ներսի անգույն սերմերը
դանդաղ կփքվեն
կբարձրանան
Աստղը մարել է
միլիոն ու միլիոն տարիներ առաջ
Անձրևորդերը մեղմիկ խլրտում են
երկու վայրկյան անց
վերջին ֆոտոնը նրանց կպատմի
լուրը անցյալից
Ծիլերը ելան
Արևի լույսը ընկել է արդեն
Անձրևորդերը մեղմիկ խլրտում են
ծիլերի շուրջը
Հողը եռում է

Հրատարակված՝ ձեռագիր, պոեզիա-ում | Թողնել մեկնաբանություն

Բոլոր ճամփաները դեպի սեր են տանում

Բոլոր ճամփաները դեպի սեր են տանում:
Կյանքը թակարդը լարել, սպասում է:
Մոխիրը կրակ էր:

Կյանքը կրակը վառել, սպասում է:

Բոլոր ճամփաները դեպի քեզ են բերում,
Մեր ընդհանուրը մոխիր է:

Բոլոր ճամփաները քեզ են բերում,
Կյանքը միջնորդ է:

Հրատարակված՝ պոեզիա-ում | Պիտակված , | Թողնել մեկնաբանություն

գրավիտացիա 2

Շենքահասակ ծառը դադարել է աճել,
որ գրավիտացիան մեջքը չկոտրի։
Թռչուններն ամեն գիշեր հավաքվում են գլխին։
Սոսին ունկնդրում է նրանց ծլվլոցը։
Քաղաքն անիծում է նրանց կռկռոցը։
Փետուրները սև են,
տերևները՝ կանաչ,
աչքերը՝ խոր իջած
հողի մեջ։
Ծառն ու ագռավները տեսել են
մութ հողի տակ աճող գունավոր սերմեր։
Ծառն ու ագռավները բարձրանում են այնքան,
մինչև գրավիտացիան սահման է սահմանում։
Ծանր քաղաքն աղմկում է
նրանց տակ։

Հրատարակված՝ պոեզիա-ում | Պիտակված , , | Թողնել մեկնաբանություն

Սև մայրամուտ

Աղբյուր՝ NASA

Աղբյուր՝ NASA

Երկնքում գիշեր-ցերեկ աստղեր են։

Օդ չկա։

Օրը տարի է տևում։

 

Ես այստեղ չեմ ապրում,

Ոչ էլ աստեղային ճամփորդ եմ,

Ոչ էլ աստեղային մարմինս

Անտեսանելի աչքերն է բացել։

 

Մայրամուտի գույնը սևն է՝

Անթափանց, համատարած, մեներանգ։

Վիթխարի կապույտ մոլորակը

Լուսնափոշուց էլ ցածր է իջնում՝

Երկիրը մայր է մտնում։

 

Նայում եմ ֆոտոյին

Հուսահատ.

Օդը չի հերիքում։

Աչքերս բաց են։

Ու չնայած դրան,

Կամ հենց այդ պատճառով,

Կամ էլ անկապ,

Առանց որևէ պատճառի

Բարձրանում ես սևաթույր մայրամուտի ֆոնին,

Քո համար ժպտում ես

Երկրից։

 

Հուսահատ եմ։

Նույնիսկ լուսնային մայրամուտ նայելիս

Էլի դու ես,

Էլի

Էլի։

Էլի հիշում եմ

Քեզ,

Որ քեզ

Չեմ կարողանում մոռանալ։

Հրատարակված՝ ձեռագիր, պոեզիա-ում | Թողնել մեկնաբանություն

բայց դու մարմին չես

բայց դու մարմին չես
դու ինսոմնիա ես
իսկ գրավիտացիան
արթուն է մեր միջև

Հրատարակված՝ ձեռագիր-ում | Պիտակված , | 1 մեկնաբանություն

բայց ես մարմին չեմ

բայց ես մարմին չեմ
ես չգիտեմ _ինչ եմ
առանց մարմնի ես չկամ
առանց եսի ոչինչ չկա
բայց ես մարմին եմ
բայց ես ես եմ
ես չեմ քնում
բայց մարմինս ուզում է

Հրատարակված՝ ձեռագիր-ում | Պիտակված , | 1 մեկնաբանություն

գրավիտացիան

գրավիտացիան
մի մարմնի անկարողությունն է
հեռանալու մյուս մարմնից

գրավիտացիան
իմ մարմնի անկարողությունն է
հեռանալու
(քեզանից)

գրավիտացիան
իմ անկարողությունն է
(քնելու)

(ինսոմնիա՛)

բայց ես մարմին չեմ,
բայց դու մարմին չես,

բայց գրավիտացիան
արթուն է մեր միջև

Հրատարակված՝ ձեռագիր-ում | Պիտակված , | Մեկնաբանություններ (3)

ամպերից վերև

ամպերից վերև
աստղեր կան,
իսկ անձրևը նրանց վրա չի թափվում․
անձրևը միշտ մեր գլխին է գալիս՝
գրավիտացիա
(բայց աստղերն ավելի ծանր են :O)

աստղերը հող չունեն
նրանց վրա ծառեր չեն աճում,
թե չէ կպառկեի աստղային հողին՝
ծառի տակից նայելու
աստղային երկնքին
(ինսոմնիա)

Հրատարակված՝ ձեռագիր-ում | Պիտակված , | Մեկնաբանություններ (3)

Կենդանի դասագիրք

Հռիփսիմե Ղաջոյան, Ռուբեն Ղասաբյան

Հռիփսիմե Ղաջոյան, Ռուբեն Ղասաբյան

Սա իմ մանկության երևի առաջին հանրագիտարանն էր։ Բնությունը այս գրքում շնչում էր գույներով, ապրում էր իր բոլոր արարածների անկրկնելիությամբ, սովորեցնում էր տեսնել, ճանաչել, սիրել։ Այնքան էի կարդացել, որ հիմա էջերը թերթելու համար դժվարությամբ եմ անջատում իրարից։ Ինչ ասես չկար այդ գրքում՝ արշավ գիժ Մարտի հետ, գեղեցիկ Հունիսի այցելություն երազում, գիշերային հանդիպում Հունվար ծերունու հետ, շարադրություն գրելուց օգնող Նոյեմբեր, խոսակցությանը հանկարծակի միացող Փետրվար… Տարի մայրիկի զավակները՝ 12 եղբայրներն ու քույրերը հերթով ճամփորդում էին Մուշեղի, Հուրիկի, Շուշանի, Կարինեի, Սամվելի, Գոհարի, Վահանի ու շատ-շատերի հետ, և նրանք բոլորը ես էի, չնայած իմ անունը չկար ամիսների հետ ընկերացած երեխաների մեջ։

Գիրքը չորս մասերի է բաժանված։ Տարվա ամեն եղանակին համապատասխանող ամիսները իրենց հետ բնաճանաչողական ճամփորդության են տանում՝ այնքան ռեալիստական, որ հիմա էլ կլանված կարդում եմ։ Ամեն եղանակից հետո հաջորդում է տարբեր կենդանիների, բույսերի, միջատների, բնության երևույթների մասին պատումներ, հետո՝ հանելուկներ, առածներ, ի՞նչ, ի՞նչպես, արդյո՞ք, գիտե՞ք որ, նկատե՞լ եք բաժիններում թվարկված զարմանահրաշ գիտելիքներ։ Նկատելու, վերլուծելու, իմանալու, կարեկցել և սիրել սովորեցնելու իսկական հանրագիտարան։ Ափսոս, որ բազմաթիվ երեխաներ այդպես էլ չեն կարդալու։ Կուզեի,  որ մի որևէ հրատարակություն թե գտներ, փոշիները թափ տար և արդիական պատկերներով լույս ընծայեր։  Ճիշտ է, հիմա ցանկացած բանի մասին կարելի է շատ արագ, սպառիչ,  որակյալ ու միաժամանակ զվարճալի կամ խաղային   տեղեկություն ստանալ,  բայց նույնիսկ ինտերնետը դեռ չի կարող փոխարինել 1964 թ.  տպված այս գիրքը կարդալուն։

Մի քանի էջեր եմ նկարել, կցում եմ։ Բանից դուրս եկավ, որ ոչ միայն կարդում էի, այլև՝ խմբագրում ։D DSCN8481 DSCN5264 DSCN5334 DSCN5383 DSCN5380 DSCN5398 DSCN5399 DSCN5400

Հրատարակված՝ խառը կյանքից-ում | Պիտակված , , , | Թողնել մեկնաբանություն

Խփնվելու մասին

Պոլ Դեյվիսն իր «Սուպերուժ» (Superforce)  գրքում ասում է.

Նոր ֆիզիկան շարունակում է անսպասելի յուրահատկություններ  նկատել բնության վարքում, և ուսանող ֆիզիկոսների ամեն նոր սերունդ այդ գաղափարները տարօրինակ կամ նույնիսկ իմաստազուրկ է համարում։ Անգլիայի հայտնի համալսարաններից մեկում ֆիզիկայի ֆակուլտետի շենքի մուտքին պլակատ էր կախված. «Զգույշ եղեք, ֆիզիկայից կարող եք խփնվել»։
1

Պապաս պատմում էր, որ 90-ականներին ընկերներից մեկը՝ երիտասարդ շնորհալի բժիշկ, Դեյվիսի այս նույն գիրքը կարդալուց հետո «խփնվում» է։ Ի վերջո անդամագրվում է ինչ-որ կրոնական կազմակերպության։

Դպրոցի իմ հասակակիցների մեջ տարածված էր «շատ կարդալուց կխփնվես» համոզմունքը։ Հաճախ այդ ոգով խորհուրդներ էի ստանում։ Ծանոթներիցս մեկին մի անգամ պատմեցի, որ արևը աստղ է, իսկ Երկիրը պտտվում է նրա շուրջը, ու լիքը աստղեր կան։ Չհավատաց, մտածեց, որ խփո եմ։ Ես 13-14 տարեկան էի, նա՝ 11-12։

Բրայն Գրինն իր «Էլեգանտ տիեզերքը» գրքում քառաչափ տարածաժամանակում շարժումը նկարագրելիս ասում է.

Տարածության մեջ լույսի արագությամբ շարժվելիս արագություն չի մնում ժամանակի մեջ շարժվելու համար։ Լույսը չի մեծանում. մեծ պայթյունից առաջացած ֆոտոնը այսօր նույն տարիքն ունի, ինչ այն ժամանակ։ Լույսի արագության դեպքում ժամանակը չի անցնում։2

Այս մեկնաբանությանը ծանոթ չէի։ Մեր մեջ ասած՝ խփնվելու բան է։ Մարդ ֆոտոն լիներ, էլ ին՜չ դրախտ, ի՜նչ դժոխք 😀  Հոգին ֆոտոն դառնա։


Ծանոթագրություններ
1. Թարգմանությունն ըստ ռուսերեն հրատարակության. П. Девис, Суперсила, М., Мир, 1989, ст.29.

2. …something traveling at light speed through space will have no speed left for motion through time. Thus light does not get old; a photon that emerged from the big bang is the same age today as it was then. There is no passage of time at light speed.

Հրատարակված՝ խառը կյանքից-ում | Պիտակված , , , , , | Թողնել մեկնաբանություն